Экстремаль туризм төрләрен яратучыларга
«Монда сезгә тигезлек түгел — монда климат башка...»
Владимир Высоцкий
Актив ял итүнең бер төре буларак тау туризмы популярлаша бара, чын тау походына язылу бүген пляж турын броньлауга караганда катлаулырак түгел - мондый программаларны дистәләгән, йөзләгән клуб һәм социаль челтәрләрдәге бергәлекләр тәкъдим итә. Бөтен дөнья тауларында җәяүле туризм өчен маркировкаланган сукмаклар һәм инфраструктура барлыкка килә. Ләкин һәрвакыт шуны истә тотарга кирәк: таулар — адреналин һәм онытылмаслык төрләр генә түгел, ә куркыныч та.
Әгәр дә сез ташлы ландшафтка битараф булмасагыз, менү һәм походлардан башка яши алмыйсыз икән, ул чагында бу мәкалә сезнең өчен. Һәм үз хокукларын яклауны алдан белү комачауламас!
Экстремаль, тау, маҗаралы һәм туризмның башка төрләре, алар табигый мохиттә һәм ясалма рельефта салынган дистанцияләрдә киртәләрне җиңүгә бәйле, һәм алар сәламәтлеккә, милек (матди) мәнфәгатьләренә яисә әхлакый зарар китерергә мөмкин.
Практика күрсәткәнчә, еш кына туристлык продуктның мондый төрен формалаштыру, алга җибәрү һәм сату белән (фактта туроператорлык эшчәнлеген гамәлгә ашырып) бу уңайдан барлыкка килә торган хокук мөнәсәбәтләрен тиешле документаль рәсмиләштермичә, төрле коммерцияле булмаган туристлар клублары шөгыльләнә.
Шуңа күрә үзләренең кулланучылар хокукларын яклау максатларында, заказ бирергә яки сатып алырга нияте булган, йә заказ бирүче, тиешле туристлык хезмәтләрен сатып алучы (географиясе Россия белән генә чикләнми) гражданнарга түбәндәгеләргә игътибар итәргә кирәк.
«Кулланучылар хокукларын яклау турында»гы 1992 елның 7 февралендәге 2300-1 номерлы Россия Федерациясе Законы (алга таба - кулланучылар хокукларын яклау турында Закон) товарлар сатканда (эшләр башкарганда, хезмәтләр күрсәткәндә) кулланучылар һәм җитештерүчеләр, башкаручылар, импортерлар, сатучылар арасында барлыкка килә торган мөнәсәбәтләрне җайга сала.
Шул ук вакытта кулланучылар хокук мөнәсәбәтләренең булуы күздә тотыла, чөнки кулланучылар катнашындагы хокук мөнәсәбәтләренең объектлары тиешле шартнамәләрдә (бу очракта – туристлык продуктын сату турындагы шартнамәдә) катнашучыларның гамәлләре була.
Өстәвенә, «Россия Федерациясендә туристлык эшчәнлеге нигезләре турында»гы 1996 елның 24 ноябрендәге 132-ФЗ номерлы Федераль законның (алга таба – туристлык эшчәнлеге нигезләре турында Закон) 10 статьясы нигезендә туроператор белән турист һәм (яисә) башка заказчы арасында, ә күрсәтелгән Федераль законда каралган очракларда турагент белән турист һәм (яисә) башка заказчы арасында язма рәвештә төзелә торган шартнамә булу заказчы буларак мәҗбүри.
Әгәр бу Шартнамәнең барлык мөһим шартлары буенча яклар арасында язма рәвештә килешүгә ирешелгән булса (Россия Федерациясе Хөкүмәтенең 2007 елның 18 июлендәге 452 номерлы карары белән расланган туристлык продуктын сату буенча хезмәт күрсәтү кагыйдәләренең 12 пункты), башкаручы белән кулланучы арасында туристлык продуктын сату турында шартнамә төзелгән дип санала.
Кулланучылар хокукларын яклау турындагы Законның 7 маддәсе кулланучының хезмәтләр, шул исәптән туристлык хезмәтләре, кулланучының тормышы һәм сәламәтлеге өчен куркынычсыз булсын өчен кулланучының хокукын гарантияли.
Сәяхәткә әзерләнгәндә, кулланучыга шуны истә тотарга кирәк: туристлык эшчәнлеге нигезләре турындагы законның 14 маддәсе нигезендә туроператор, турагент туристлыкка туристлык продуктын сату турында килешү төзегәндә турист (экскурсант) сәяхәт иткәндә очраша ала торган куркынычлар турында дөрес мәгълүмат бирергә тиеш; вакытлыча булу илендә (урынында) урнашкан Россия Федерациясе дәүләт хакимияте органнарының, Россия Федерациясе дипломатик вәкиллекләренең һәм консуллык учреждениеләренең урнашкан урыны, почта адреслары һәм контакт телефоннары номерлары турында, аларга турист (экскурсант) вакытлыча булу илендә (урынында) Гадәттән тыш хәлләр яисә аның гомере һәм сәламәтлеге иминлегенә яный торган башка хәлләр килеп чыккан очракта, шулай ук куркыныч килеп чыккан очракларда мөрәҗәгать итә ала; сәяхәтнең башка үзенчәлекләре турында.
Куркынычсызлык тәэмин ителмәү аркасында кулланучының гомеренә яки сәламәтлегенә китерелгән зыян, кулланучылар хокукларын яклау турындагы законның 14 маддәсе нигезендә, башкаручы тарафыннан тулы күләмдә һәм аның гаебенә бәйсез рәвештә капланырга тиеш. Зыянны каплауны таләп итү хокукы теләсә кайсы зыян күрүчегә хезмәт күрсәтүче белән килешү мөнәсәбәтләрендә торуына яки булмавына карамастан таныла.
Әгәр кулланучының зарарны җиңеп булмаслык көч яисә билгеләнгән кагыйдәләрне бозуы аркасында китергәнен исбатласа, хезмәтне башкаручы җаваплылыктан азат ителә.
Шул ук вакытта туристлык эшчәнлеге нигезләре турындагы Законның 7 маддәсе нормасы туристлардан сәяхәт вакытында шәхси куркынычсызлык кагыйдәләрен үтәүне таләп итә.
Туристлык продуктын сату турында шартнамә төзегәндә югарыда бәян ителгәннәргә бәйле рәвештә туристларга тәкъдим ителә торган шартнамә текстын игътибар белән өйрәнергә, аларга аңлаешсыз булган барлык пунктлар буенча аңлатмалар таләп итәргә, шартнамәдә турпродукт куркынычсызлыгына турыдан-туры кагылышлы барлык мәсьәләләр дә чагылдырылуын күзәтергә кирәк.
Шул ук вакытта туроператорның (турагентның) шартнамәдә аның барлык мөһим шартларын күрсәтү һичшиксез бурычы булып тора, аларга түбәндәгеләр керә:
туроператорның тулы һәм кыскартылган атамалары, адресы (урнашу урыны), почта адресы һәм реестр номеры;
финанс белән тәэмин итү күләме, туроператорның җаваплылыгын иминләштерү шартнамәсенең яисә банк гарантиясенең номеры, датасы һәм гамәлдә булу вакыты, финанс белән тәэмин итүне биргән оешманың исеме, адресы (урнашу урыны) һәм почта адресы;
турист турында, шулай ук туристлык продуктының башка Заказчысы һәм аның вәкаләтләре турында (әгәр турист заказчы булмаса) туристлык продуктын сату өчен кирәкле күләмдә белешмәләр;
туристлык продуктының гомуми бәясе сумнарда;
туристлык продуктының куллану үзлекләре (сыйфаты) - булу программасы, сәяхәт маршруты һәм шартлары, урнаштыру чаралары, яшәү шартлары (урнаштыру чарасы урнашкан урын, аның категориясе) һәм туклану, вакытлыча тору илендә кулланучыны йөртү буенча хезмәт күрсәтүләр, экскурсовод (гид), тәрҗемәче-гид һәм инструктор-юл күрсәтүче, шулай ук өстәмә хезмәт күрсәтүләрдә;
якларның хокуклары, бурычлары һәм җаваплылыгы;
туристлык продуктын сату турындагы Шартнамәне үзгәртү һәм өзү шартлары;
туристлык продуктын сату турындагы шартнамә шартларын үтәүче бозган очракта кулланучының башкаручыга карата дәгъва белдерү тәртибе һәм сроклары турында белешмәләр;
кулланучының туроператор җаваплылыгын иминиятләштерү шартнамәсе буенча иминият түләвен түләү турында таләпләр йә банк гарантиясе буенча акчалата сумма түләү турында таләпләр кую тәртибе һәм сроклары турында белешмәләр, шулай ук туроператор җаваплылыгын иминиятләштерү шартнамәсе һәм банк гарантиясе буенча мондый түләүләрне гамәлгә ашыру өчен нигезләр турында мәгълүмат.
Туристлык продуктын сату турындагы шартнамәнең башка шартлары, шул исәптән Туристлык продуктына керә торган хезмәтләрне күрсәтү срогы (сәяхәт башлану һәм тәмамлану датасы һәм вакыты, аның дәвамлылыгы) якларның килешүе буенча билгеләнә.
Туристлык продуктын сату турындагы Шартнамәгә федераль законнарда яисә башка норматив хокукый актларда билгеләнгән кагыйдәләр белән чагыштырганда кулланучының хокукларын кыса торган шартларны кертү рөхсәт ителми.
Турагентлык һәм туроператорлык эшчәнлеген гамәлгә ашыручы затлар туристларны сәяхәткә әзерләгәндә һәм аны башкарган вакытта туристлык эшчәнлеге нигезләре турындагы Законның 6 статьясында беркетелгән турист хокукларын гамәлгә ашыру максатларында сәяхәт үзенчәлекләре, туристлар очрарга мөмкин булган куркынычлар турында тулы мәгълүмат бирергә һәм туристларның иминлеген тәэмин итүгә юнәлдерелгән кисәтү чараларын гамәлгә ашырырга бурычлы.
Гадәттән тыш хәлләр килеп чыкканда тиешле туристлык продуктларын сатуда катнашучы туроператорлар һәм турагентлар туристларга медицина ярдәме алуга һәм шәхси иминлекне тәэмин итүгә барлык законлы хокукларын гамәлгә ашыруда һәрьяклап ярдәм күрсәтергә тиеш.
Ял итәргә барганда, үз куркынычсызлыгыгызны тәэмин итү максатыннан, югарыда китерелгән кагыйдәләрне үтәгез һәм туристлык компаниясен сайлауга игътибарлы булыгыз. Киләчәктә аларны торгызуга ирешүгә караганда, үз хокукларыңны бозуны булдырмау һәрвакытта да җиңелрәк.