Ютазылылар мошенниклар кармагына эләгүләрен дәвам итәләр
Ел әле яңа гына башланды, ә без тагын борчылып заманның иң кискен темаларының берсен - цифрлы мошенниклыкны күтәрергә мәҗбүр булабыз.
Оператив мәгълүматларга караганда, 2026 елның беренче аенда ук районыбыз халкы, полиция хезмәткәрләре мәгълүматларына караганда, кире кайтарып булмый торган акчаларын югалтып, яңадан аферистлар корбаны булды. Шуны да искәртик: 2025 ел нәтиҗәләре буенча 57 якташыбыз киберҗинаятьчеләр кулыннан зыян күргән, ә зыян күләме 15 миллион сумнан артып киткән. Бу саннар гына түгел - ул акча җыю, тормыш планнары, кайчак дистәләгән гаиләләрнең соңгы өметләре. Хәер, сакланган акчалар гына түгел. Еш кына район халкы кредитлар рәсмиләштерә һәм акчаларны айти-җинаятьчеләрнең счетларына күчерә.
Кешеләрне нәрсә этәрә? Балалар ышанучанлыгымы яки яңа чынбарлыкмы? Сорау риторик түгел. Мошенниклар - ул эшләнгән сценарийлар буенча эшләүче югары квалификацияле манипуляторлар. Алар «патологик наданлык»тан бигрәк кешенең төп тойгыларыннан - куркудан, авторитетка (полиция, банк, дәүләт органнарына) ышанычтан, проблеманы тиз арада хәл итү яки табыш алу теләгеннән файдаланалар. Безнең район халкы эләгә торган кайбер киң таралган схемаларны гына китерәбез.
«Банк куркынычсызлык хезмәте»ннән шалтырату. Иң еш сценарий. Сезгә шалтыраталар, «шикле операция» турында хәбәр итәләр һәм «акчаларны яклау» сылтавы белән смс кодларын, карта мәгълүматларын яки телефонга читтән торып керү мөмкинлеген билгеләүне сорыйлар.
Туганым бәлагә юлыккан. Үзләрен якын кеше итеп күрсәтеп, дәвалануга ашыгыч рәвештә акча күчерүне, штраф яки залог таләп итәләр.
Фишинг-сылтамалар. СМС яки мессенджерларда картаны блоклау, штраф түләү яки посылка алу турында хәбәр килә. Сылтама игезәк сайтка алып бара, анда сездән конфиденциаль мәгълүматлар кертергә сорыйлар.
Онлайн-сатып алулар вакытында алдау. Акча алганнан соң юкка чыга торган сатучыларга белдерү мәйданчыкларында товар өчен алдан түләү.
Газетада даими басылып торуга, сайтта һәм социаль челтәрләрдә кисәтүләргә, шулай ук гражданнар җыеннары вакытында полиция участок уполномоченныйлары, район башлыгы һәм прокурорының аңлатмаларына карамастан, ышанучан ютазылылар мошенникларга ярарга тырышып акчаларын югалтуларын дәвам итәләр. Бу гади мәгълүмат җитәрлек түгел дигәнне аңлата. Һәркемнең шәхси артык уяулыгы кирәк. Алтын кагыйдәләрне исегездә тотыгыз: СМС кодларын, ПИН-кодларны, карталарның CVC-кодларын һәм парольләрне беркайчан да һәм беркемгә дә хәбәр итмәгез. Банкның чын хезмәткәре аларны беркайчан да сорамаячак; шикле шалтырату кергән номерларга шалтыратмагыз (хәтта чыбыкның икенче башында әтиегезнең таныш тавышы булса да). Ягъни әтисе, янәсе, таныш булмаган номердан шалтыраткан (шартлар аркасында) һәм улыннан акчаларны аның счетыннан яңасына - әйтелгән яки җибәрелгәнгә «күчерергә» сорый. Әтиегезнең (әниегезгә, апагыза, абыегызга, улыгызга) үз номерына шалтыратыгыз. Һәм сез әтиегезнең тавышы белән ясалма интеллект (ИИ) сөйләгәненә инанырсыз. Банкның яки оешманың мөстәкыйль тикшерелгән рәсми номерларын җыегыз; чит кеше үтенече буенча үз телефоныгызга яки компьютерыгызга читтән торып керү өчен программалар (AnyDesk, TeamViewer тибы) урнаштырмагыз; басым астында гамәлләр башкарырга ашыкмагыз. Мошенниклар ясалма цейтнот булдыралар, сез логиканы сүндерсен өчен. Трубканы элегез, туганыгызга яки банкка турыдан-туры шалтыратыгыз; акылга сыймаслык табышларга, җиңел акчаларга һәм ашыгыч, гадәттән тыш тәкъдимнәргә ышанмагыз.
Мошенниклар - яхшы психологлар, тик алар «яхшы хезмәтләр бюросы» түгел. Аларның максаты - сезнең акча. Аларны туктатуның бердәнбер юлы - аларның төп коралыннан - ышанучанлыктан һәм игътибарсызлыктан мәхрүм итү.
Кибермошенниклык турындагы мөһим әңгәмәбезне дәвам итеп, без сезне җинаятьчеләр тарафыннан актив кулланыла торган яңа, аеруча мәкерле схема турында кисәтергә тиешбез. Сүз видеочаңгыраулар турында бара, анда аферистлар реаль вакытта полиция, прокуратура яки башка көч структуралары хезмәткәрләре формасында килеп баса. Хокук саклау органнары әлеге ведомстволар исеменнән шалтыратулар уңаеннан шомланалар инде. Әйтик, 2025 елның апрелендә Россия Эчке эшләр министрлыгы хәрби прокуратура хезмәткәрләре тарафыннан тәкъдим ителгән мошенникларның шалтыратулары турында рәсми рәвештә кисәтте. Алдау схемасы түбәндәгечә башкарыла: җинаятьчеләр гражданнарны үзләренең банк счетларына Украинага акча күчерергә җыенган мошенниклар керергә мөмкин дип куркытканнар. Шушы сылтау белән алар барлык акчаларны салдырырга һәм аларны «куркынычсыз» банк ячейкасына урнаштыру өчен «курьерга» тапшырырга таләп иткәннәр.
Ни өчен видео шалтырату - куркынычның яңа дәрәҗәсе?
Булу һәм ышаныч эффекты. Үз алдында «хезмәт» кабинетында формада (ялган булса да) кешене күреп, корбан психологик яктан уяулыгын югалта. Бу инде трубкадагы абстракт тавыш түгел, ә «хезмәткәр», бу күп тапкырлар басымны көчәйтә.
2. Технологияләрне куллану (Deepfake). Хәзерге мошенниклар профессиональ IT-белгечләр буларак эш итә. Дөреслеккә охшаган видео булдыру өчен алар нейрочелтәрләр һәм дипфейклар технологиясен (синтезланган видео) куллана алалар. Бу статик рәсем дә, билгеле бер фразаларга программалаштырылган видеосурәт тә булырга мөмкин.
3. Башка методлар белән ярашу. Еш кына видеочаңгырау - һөҗүмнең кульминациясе. Аңа түбәндәгеләр алдан килергә мөмкин: «счет вату» турында фиктив белдерү белән СМС; «видеоҗыю» вакытын «әзерләү» һәм билгеләү өчен гадәти шалтырату; ялган суд карарларын яисә башка «документларны» электрон почта аша яисә мессенджерларда җибәрү.
Бер тапкыр һәм мәңгегә исегездә тотыгыз: бер генә хокук саклау ведомствосы да (полиция, прокуратура, ФСБ) беркайчан да финанс мәсьәләләрен видеоэлемтә буенча хәл итмәячәк, акча яки карта мәгълүматларын күчерүне таләп итмәячәк, шулай ук сезгә акча кабул итү өчен «курьер» җибәрмәячәк. Әгәр сезгә "униформа кигән яхшы абыйлар" видеосы буенча шалтыратсалар яки элемтәгә керсәләр, кичекмәстән әңгәмәне өзегез һәм дискуссиягә кермәгез. Сезнең бурыч - элемтәне өзү. Паникага бирелмәгез. Басым һәм ясалма ашыгычлык булдыру ("хәзер хәл ит, югыйсә арест!")- алдакчының төп коралы. Рәсми учреждениегә шалтыратыгыз. Үзегезнең полиция бүлегенең яки район прокуратурасының номерын җыйыгыз (сезгә шалтыраткан номердан түгел!). Сорагыз, алар сезнең белән чыннан да элемтәгә керергә тырыштылармы. Туганнарыгызны, бигрәк тә өлкәннәрне кисәтегез. Бу схема турында аларга сөйләгез.
Тулырак: https://yutazy.ru/news/gibdd-inform/iutazincy-prodolzaiut-popadatsia-na-udocku-mosennikov